1 november 2015
Op zaterdag 31 oktober 2015 organiseerde Milieudefensie, samen met Down to Earth, in Utrecht het symposium 'De Urgentie van Klimaatverandering'.
Inspirerende sprekers gingen hierbij samen met de bezoekers op zoek naar antwoorden op vragen als: Is klimaatverandering het belangrijkste milieuprobleem? Moeten we alles op alles zetten om dit tegen te gaan? Moet hiervoor de economie op de schop? Wordt er eind december in Parijs een baanbrekend klimaatakkoord gesloten?
Het symposium begon met de film 'Movement, young people across Europe fighting
for climate justice’, een film over jonge activisten uit Europa die zich inzetten voor klimaatrechtvaardigheid.
Daarna volgde drie blokken met de onderwerpen: ‘de urgentie van klimaatverandering’, ‘de oorzaak van klimaatverandering’ en ‘hoe de energietransitie een impuls te geven’.
De urgentie
Leo Meyer, klimaatconsultant en voormalig klimaatonderzoeker bij Planbureau voor leefomgeving, gaf aan dat de klimaatverandering al lang is begonnen. Door het smelten van de ijskappen verdwijnt 90% van de warmte in de oceaan. Meyer: ‘Als we doorgaan op het huidige pad, stevenen we af op een gemiddelde temperatuursverhoging van vier tot vijf graden Celsius’. De belangrijkste gevolgen van de klimaatverandering zullen de toename van voedselonzekerheid en het onleefbaar worden van bepaalde gebieden op aarde zijn, met grote volksverhuizingen als gevolg. Meyer: ‘Het conflict in Syrië is hiervan een voorbeeld; jarenlange droogte in de eens zo vruchtbare halve maan rond Eufraat en Tigris heeft geleid tot boeren die naar de stad zijn getrokken en daar aan werk moesten komen. De droogte en daaropvolgende honger verergerden de problemen in de steden’.
Bernice Notenboom, klimaatjournaliste en ervaren poolreizigster, luidde de noodklok voor de Noordpool: ‘Het arctische gebied is van slachtoffer van klimaatverandering verworden tot een belangrijke drijvende kracht achter klimaatverandering’. Klimaatverandering heeft ze aan den lijve ervaren op haar expedities naar de Noordpool. Sinds dit jaar kan ze niet meer skiën van het vasteland van Canada naar de Noordpool, aangezien er niet voldoende ijs meer ligt. Notenboom: ‘Ooit was het rustig en veilig en nu is het er veel vaker slecht weer, zijn er meer ijsberen en moet je zwemmen met je slee’. Ze geeft aan dat we daarom niet langer de andere kant op kunnen kijken. Met haar tv-programma’s en expedities probeert ze bewustzijn te kweken voor het onderwerp. ‘Waarom lukt het ons niet om iets aan klimaatverandering te gaan doen? Ik zou willen dat ik alle CEO’s en politici eens met eigen ogen kan laten zien hoe de Noordpool verandert. Dan zouden ze hopelijk eerder in actie komen’.
De urgentie van klimaatverandering was nu duidelijk, maar wat is de oorzaak?
De oorzaak
Bram Büsscher, hoogleraar aan de Wageningen Universiteit, was hierover heel duidelijk: ‘er komt geen einde aan het klimaatprobleem onder het kapitalisme’. Hij lichtte zijn stelling toe: ‘Dit heeft te maken met de aard van kapitalisme: het is een proces waarbij geld en middelen worden ingezet om meer geld en middelen te creëren. De noodzaak van groei zit dus ingebakken en er zit geen rem op het proces’. Büscher: ‘Misschien hebben we straks geld om een tweede aarde te kopen, maar die bestaat niet’. Volgens hem rukt de kapitalistische denkwijze steeds verder op: het heeft ook natuur als kapitaal geconfisqueerd. ‘Dit is onzin en gevaarlijk! Natuur is op zich al waardevol, dat hoef je niet in geld uit te drukken. Daarnaast kun je natuur, en zeker ecologische processen, niet uitdrukken in discrete eenheden als geld’. Binnen het kapitalistische model ziet hij geen oplossingen voor klimaatverandering; uiteindelijk kan volgens hem alleen een politieke oplossing soelaas bieden.
Hij stelt daarbij een tweetrapsstrategie voor:
1. Op korte termijn de productie echt vergroenen, subsidies afschaffen, meer belasting op kapitaal heffen, marktcompetitie verminderen en reclame inperken.
2. Op lange termijn het conceptualiseren en bouwen van een alternatieve economische organisatie en ruimtes gebaseerd op gelijkheid en kwalitatieve groei.
Waar Büsscher niet gelooft in duurzaamheid binnen het kapitalisme, kwam Yorian Bordes, adviseur voor de Groene Zaak, met voorbeelden hoe het bedrijfsleven binnen het huidige systeem kan bijdragen aan een groenere wereld. Bordes: ‘Ik zag dat sommige ondernemers wel goed willen doen’. Het was hem opgevallen dat veel ondernemers met volle overtuiging gaan voor duurzaamheid en het niet alleen maar ‘bad guys’ zijn. Zo is er een bedrijf dat in Indonesië oude visnetten inzamelt, tegen betaling, en hier tapijttegels van maakt. ‘Het is op dit moment makkelijk om een vervuilend bedrijf te zijn’. Er moet volgens hem meer focus zijn op groene bedrijven die de klimaaturgentie wel zien en klimaat neutraal investeren. Groene bedrijven zijn volgens hem de hefboom naar de nieuwe economie.
Nu er dieper in gegaan was op de oorzaak van klimaatverandering, die vooral in het kapitalistisch systeem ingebakken lijkt te zitten, was het tijd om te gaan praten over de oplossing. Hoe kan de milieubeweging en hoe kunnen wij als individuen de strijd tegen klimaatverandering winnen?
Klimaatactie
Wijnand Duyvendak, campagneleider van GroenLinks en oud-directeur van Milieudefensie, raadde de milieubewegingen af om op de oude weg verder te gaan. Volgens hem zijn de milieubewegingen teveel versnipperd en werken ze teveel vanuit hun eigen niche: ‘we kunnen geen gezamenlijke vuist maken’. Een grote massale beweging die zich richt op de politiek zou volgens hem dan ook veel beter werken.
Caroline de Greeff, bestuurslid van Windpower Nijmegen, vertelde over hun energiecoöperatie die met windmolens energie gaat leveren aan woningen. Hier hebben burgers het voortouw genomen en op korte termijn veel bereikt. Haar boodschap was: met de juiste adviseurs en met hulp van een milieuorganisatie kan een burgerinitiatief prima werken en zelfs meer en sneller voor elkaar krijgen dan iets centraal geregeld door de overheid. Zo lijken zowel overheidsbeïnvloeding als burgerinitiatieven een goede manier om energietransitie te bewerkstelligen.
Klimaatrechtvaardigheid
Slotstuk was Asad Rehman van Friends of the Earth. Voor hem staat niet klimaatverandering maar klimaatrechtvaardigheid centraal. Zijn uitgangspunt is dat we, om een beweging van mensen te bouwen, vooral de waarheid over klimaatverandering moeten vertellen. Want wat is er dan mis op de wereld? ‘Teveel om op te noemen: de impact van klimaatverandering, als we doorgaan op deze weg, zal ongeëvenaard zijn: dat we nog maar 1 miljard mensen op onze planeet kunnen huisvesten. Helaas zal dit betekenen dat vooral de armste mensen de dupe ervan worden. Daarom is een verhaal over klimaatverandering automatisch een verhaal over rechtvaardigheid. En eigenlijk zou het daar alleen maar over moeten gaan, de onrechtvaardigheid van deze wereld. Want honger en armoede worden steeds erger: nu sterven al elke dag 30 duizend mensen aan een vermijdbare dood. De waarheid is dat 85 families evenveel rijkdom bezitten als 3,5 miljard mensen. De waarheid is dat op de Filipijnen supertyfoons nu elk ander jaar voorkomen in plaats van 1 keer per 100 jaar en daardoor mensen sterven. En de waarheid is dat mensen sterven in de Middellandse Zee die op de vlucht zijn en in betere omstandigheden willen leven. Dit is geen rechtvaardige wereld’.
Rehman vatte het symposium over klimaaturgentie treffend samen: ‘De onderhandelingen in Parijs gaan niet zozeer over klimaatverandering, maar veel meer over politieke economie en instandhouding van het systeem. En uiteindelijk gaan de onderhandelingen over de vraag: wie mag er blijven leven en wie moet er sterven?’
Resume
Voor dit symposium in Utrecht was veel belangstelling, ook van jonge mensen. Er was een enthousiaste sfeer, er waren boeiende sprekers en aan de ronde tafelgesprekken werd kritisch en gedreven gediscussieerd. Na afloop waren de deelnemers doordrongen van de urgentie van de klimaatverandering en de plicht er wat aan te gaan doen. Een groot aantal deelnemers gaf aan naar de Klimaattop in Parijs te gaan.
